Page 117 - Demo

115Lorka, \Bernarda Alb%u00ebs\Teatri i Kor%u00e7%u00ebsTEATRI AMERIKANTeatri amerikan, ndryshe nga ai evropian, nuk kishte ndonj%u00eb tradit%u00eb t%u00eb lasht%u00eb. N%u00eb vitin 1919, n%u00eb Nju Jork, u themelua teatri %u201cGuilt%u201d, q%u00ebllimi kryesor i t%u00eb cilit ishte p%u00ebrmir%u00ebsimi i teatrit amerikan duke sjell%u00eb p%u00ebrvoj%u00ebn e teatrit t%u00eb huaj, sidomos atij evropian. Nj%u00eb nga dramaturg%u00ebt q%u00eb krijoi p%u00ebr k%u00ebt%u00eb teat%u00ebr, ishte Juxhin O%u2019Nili (Eugene O%u2019Neill, 1888-1953), q%u00eb pati nj%u00eb ndikim t%u00eb madh nga teatrit evropian, sidomos n%u00eb periudh%u00ebn e fillimit t%u00eb krijimtaris%u00eb. N%u00eb koh%u00ebn e pjekuris%u00eb, ai krijoi nj%u00eb dramaturgji me karakter demaskues t%u00eb jet%u00ebs s%u00eb shtresave t%u00eb pasura amerikane. Nd%u00ebr dramat m%u00eb t%u00eb mira t%u00eb tij jan%u00eb: %u201cMajmuni leshator%u201d (1922) dhe %u201cPerandori Xhon%u201d. Kaq i madh ka qen%u00eb ndikimi i teatrit t%u00eb O%u2019Nilit n%u00eb teatrin amerikan, saq%u00eb, n%u00eb Nju-Jork, n%u00eb sezonin teatror 1924-1925, shfaqeshin pes%u00eb drama t%u00eb tij n%u00eb t%u00eb nj%u00ebjt%u00ebn koh%u00eb. Pas Luft%u00ebs s%u00eb Dyt%u00eb Bot%u00ebrore, ai shkroi dramat e fuqishme: %u201cUdh%u00ebtim i gjat%u00eb drejt nat%u00ebs%u201d (1956) dhe %u201cNj%u00eb h%u00ebn%u00eb p%u00ebr bastard%u00ebt%u201d (1957). Dramaturgjia e tij ruajti gjat%u00eb gjith%u00eb koh%u00ebs karakterin e saj shoq%u00ebror, n%u00eb thelb realist. N%u00eb vitet %u201920, n%u00eb Amerik%u00eb, mori nj%u00eb zhvillim shum%u00eb t%u00eb madh e ashtuquajtura komedia muzikore, tradit%u00eb q%u00eb e dallon edhe sot e k%u00ebsaj dite teatrin amerikan.Pas Luft%u00ebs s%u00eb Dyt%u00eb Bot%u00ebrore, zhvilloi krijimtarin%u00eb e tij dramaturgu amerikan Artur Miler (Arthur Miller, 1915-2005). Mileri, me fuqin%u00eb e veprave t%u00eb tij, v%u00ebrtetoi se format realiste t%u00eb shprehjes, mbeteshin p%u00ebrs%u00ebri mbizot%u00ebruese n%u00eb teatrin amerikan dhe evropian. Drama %u201cShtrigat e Salemit%u201d, q%u00eb u b%u00eb e famshme n%u00eb gjith%u00eb bot%u00ebn p%u00ebr guximin dhe forc%u00ebn e madhe dramatike, mund t%u00eb shihet si alegori e nj%u00eb vale t%u00eb madhe antikomuniste ndaj gjith%u00eb njer%u00ebzve me prirje t%u00eb majta n%u00eb ShBA. N%u00eb rrug%u00eb t%u00eb reja eci Artur Mileri me hartimin e dram%u00ebs %u201cVdekja e komisionerit%u201d. N%u00eb k%u00ebt%u00eb vep%u00ebr autori theu plot%u00ebsisht korniz%u00ebn e vjet%u00ebr t%u00eb dram%u00ebs s%u00eb njohur klasike aristoteliane, duke futur retrospektiv%u00ebn; koha n%u00eb k%u00ebt%u00eb dram%u00eb nuk ec%u00ebn vet%u00ebm drejt s%u00eb ardhmes, por kthehet edhe nga e shkuara. Me p%u00ebrjashtim t%u00eb Artur Miler